Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ
Ο Τόπος μας
Δήμος Ερέτριας
Στη μέση του Νότιου Ευβοϊκού κόλπου, εκεί όπου η θάλασσα συναντά τους πρόποδες του Ξηροβουνίου, απλώνεται ο Δήμος Ερέτριας: μια γη με τρισχιλιετή ιστορία, από τη Μυκηναϊκή εποχή και τη μεγάλη αρχαία πόλη-κράτος της Ερέτριας, μέχρι τα σημερινά χωριά της υπαίθρου. Έδρα του Δήμου είναι η Ερέτρια, ενώ μεγαλύτερη σε πληθυσμό πόλη είναι η Αμάρυνθος.
Ερέτρια
Η σημερινή Ερέτρια είναι χτισμένη πάνω στα ίδια θεμέλια με μία από τις πιο σημαντικές πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας — μια μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη που έστειλε αποικίες ως τη Χαλκιδική και την Κάτω Ιταλία. Ο σύγχρονος οικισμός και ο αρχαιολογικός χώρος συνυπάρχουν σε μία αδιαίρετη ενότητα, κάτι σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα: περπατώντας στους δρόμους της πόλης συναντά κανείς την αρχαία Δυτική Πύλη, τη Δυτική Συνοικία, τον Ναό του Δαφνηφόρου Απόλλωνα και την περίφημη Οικία των Ψηφιδωτών.
Δεσπόζον μνημείο παραμένει το Αρχαίο Θέατρο, χωρητικότητας έως και 6.300 θεατών, που λάξευσε το ελληνιστικό κοίλο πάνω σε τεχνητό ανάχωμα με έντεκα κερκίδες. Οι ανασκαφές της Ελβετικής Αρχαιολογικής Σχολής, που συνεχίζονται συστηματικά από τη δεκαετία του 1960, έχουν φέρει στο φως δημόσια και ιδιωτικά κτίρια που αποκαλύπτουν την καθημερινή ζωή μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις του αρχαίου κόσμου. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ερέτριας φιλοξενεί σήμερα τα σημαντικότερα ευρήματα.
Αμάρυνθος
Παραθαλάσσια, φιλόξενη και πολυπληθέστερη από την ίδια την έδρα του Δήμου, η Αμάρυνθος υπήρξε στην αρχαιότητα το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της Εύβοιας χάρη στο Ιερό της Αμαρυσίας Αρτέμιδος. Η ακριβής θέση του ιερού αναζητούνταν από ερευνητές από τον 19ο αιώνα, μέχρι που το 2017 η ελληνο-ελβετική ανασκαφική αποστολή εντόπισε επιγραφή με το ίδιο το τοπωνύμιο «Αμάρυνθος», δίνοντας οριστική λύση σε ένα από τα μεγάλα αρχαιολογικά αινίγματα της περιοχής.
Έκτοτε, οι ανασκαφές —με επικεφαλής την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας— έχουν αποκαλύψει έναν ναό του τέλους του 6ου αιώνα π.Χ., έναν ακόμη πρωιμότερο ναό του 7ου αιώνα π.Χ. μήκους 100 ποδών, μνημειακές στοές και πλήθος αναθημάτων που πιστοποιούν τους δεσμούς της Αμαρύνθου με την Ανατολική Μεσόγειο. Σήμερα η πόλη συνδυάζει αυτή τη βαθιά ιστορική μνήμη με τον ρυθμό μιας σύγχρονης παραθαλάσσιας κωμόπολης.
Γυμνό
Χτισμένο στους πρόποδες του Ευβοϊκού Ολύμπου, σε υψόμετρο 135 μέτρων, το Γυμνό ξεδιπλώνεται μπροστά σε μια καταπράσινη πεδιάδα με πανοραμική θέα ως τον Νότιο Ευβοϊκό. Το όνομά του, σύμφωνα με την παράδοση, ανάγεται στην εγκατάσταση Αθηναίων «Γυμνήτων» —ελαφρά οπλισμένων στρατιωτών— στην περιοχή το 442 π.Χ., κατά την εκστρατεία της Αθήνας εναντίον της Ερέτριας. Στο έδαφός του έχουν εντοπιστεί κατά καιρούς προϊστορικά ευρήματα, εργαλεία από οψιανό και κεραμικά, μαρτυρώντας μακρόχρονη κατοίκηση.
Στο ψηλότερο σημείο του χωριού δεσπόζει ένας Ενετικός Πύργος, κρίκος της αλυσίδας οχύρωσης της Εύβοιας, δίπλα στον ενοριακό ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ξεχωρίζουν επίσης ο πετρόκτιστος ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου και ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου, με χαρακτηριστικό κεραμικό διάκοσμο του 13ου αιώνα. Σήμερα το Γυμνό αποτελεί δημοφιλή χειμερινό προορισμό, γνωστό για την τοπική κουζίνα, τα κρασιά και τα αγροτικά προϊόντα του.
Καλλιθέα
Χτισμένη σε υψόμετρο 80 μέτρων στα βόρεια παράλια του Νότιου Ευβοϊκού, η Καλλιθέα κερδίζει τον επισκέπτη με τη θέα της προς την κοιλάδα της Αμαρύνθου και το τοπίο της, κατάφυτο από αμυγδαλιές, πασχαλιές και βοκαμβίλιες. Σε παλαιότερα έγγραφα του 15ου αιώνα το χωριό αναφέρεται με τα ονόματα «Άγιος Ηλίας» ή «Μούμαλα», πριν καταλήξει στη σημερινή του ονομασία.
Είναι ένας από τους σταθμούς της γραφικής διαδρομής που ενώνει την παραλιακή Αμάρυνθο με τα ορεινά χωριά του Γυμνού και της Σέτας, και συνδυάζει την ηρεμία ενός μικρού οικισμού με εύκολη πρόσβαση προς τις ακτές του Ευβοϊκού.
Σέτα
Σκαρφαλωμένη στα 800 μέτρα, στις νότιες πλαγιές του Ξηροβουνίου, ανάμεσα σε πυκνά ελατοδάση, η Σέτα έχει αποσπάσει το προσωνύμιο «η Ελβετία της Ελλάδας». Αποτελείται από δύο μικρούς οικισμούς, την Άνω και την Κάτω Σέτα, με την Κάτω Σέτα να διατηρεί τη δική της τραγική ιστορία από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στον δρόμο που οδηγεί εδώ από το Γυμνό, σώζονται σε λόφο τα ερείπια κλασικού φρουρίου γνωστά ως «Καστρί Σέτας».
Για τους λάτρεις της φύσης, η περιοχή κρύβει το βαθύτερο βάραθρο της Εύβοιας, το «Βόλαθρο», με κατακόρυφο βάθος περίπου 120 μέτρων, καθώς και το Σπήλαιο της Σέτας στη θέση Λάμνα. Πλατάνια, φυσικές πηγές και πέτρινα σπίτια συνθέτουν ένα από τα πιο αυθεντικά ορεινά τοπία του Δήμου — ιδανικό προορισμό απόδρασης σε κάθε εποχή του χρόνου.
Άνω Βάθεια
Χτισμένη μέσα σε βαθιά χαράδρα στους πρόποδες του Κοτύλαιου, η Άνω Βάθεια υπήρξε ο αρχικός, μεσαιωνικός πυρήνας της σημερινής Αμαρύνθου και πρώτη έδρα του πρώην Δήμου Αμαρυνθίων. Το όνομά της οφείλεται ακριβώς σε αυτή τη βαθιά χαράδρα, όπου ο οικισμός χτίστηκε κρυμμένος από τα παράλια για να προφυλάσσεται από την πειρατεία.
Λίγο έξω από το χωριό βρίσκεται η γυναικεία Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου, με πρώτη εγκατάσταση μοναστικής αδελφότητας που χρονολογείται στο 1455 — μία από τις παλαιότερες θρησκευτικές κοινότητες της περιοχής, με πλούσια προφορική ιστορία που διατηρούν μέχρι σήμερα οι μοναχές της.
Σημείωση: οι φωτογραφίες της Ερέτριας προέρχονται από το Wikimedia Commons υπό ελεύθερη άδεια χρήσης (CC0), με αναφορά στον δημιουργό. Για τις υπόλοιπες κοινότητες έχουν τοποθετηθεί προσωρινά εικονογραφημένα πλαίσια στη θέση φωτογραφίας — αντικαταστήστε τα με πραγματικό υλικό του Δήμου όποτε είναι διαθέσιμο, διατηρώντας τις ίδιες διαστάσεις (4:5) για ενιαία εμφάνιση.